İdare hukuku: kapsamı ve idari işlemlere karşı başvuru yolları

İdare hukuku, temeli Anayasa’da belirlenen, idarenin faaliyet ve örgütlenmesine ilişkin kurallar öngören, kamuya tanınan üstünlük ve ayrıcalıklar ile bireye tanınan hak ve özgürlüklerin dengelenmesini sağlayan hukuk dalıdır.

İdare kavramı

İdare, organik anlamda, devlet yapılanması içinde belirli görevleri yerine getirmek için oluşturulan örgüt ve bu örgütte istihdam edilenler olarak tanımlanır. Fonksiyonel anlamda ise kamu hizmetlerini hayata geçirmek için sahip olunması gereken nitelikleri ve bu örgütün çalışma sistematiğini ifade eder.

İdarenin var oluş amacı kamu yararının gerçekleştirilmesidir. İdare hukuku da kamu yararını oluşturmaya ve bozulan yarar dengesini yeniden kurmaya yardımcı olarak idarenin faaliyet ve örgütlenmesini kurallara bağlar; böylece bireyin hak ve özgürlüklerini güvence altına alır.

Genç bir hukuk dalı

İdare hukuku, 19. yüzyılda ortaya çıkmış olması bakımından, kaynağını Roma hukukundan alan birçok hukuk dalına göre daha genç bir daldır. Değişen devlet anlayışına bağlı olarak gelişimini hızla sürdürmektedir. İdare hukukunun uygulanmasından doğan uyuşmazlıklar idari yargıda çözümlenir.

Alt dalları

İdare hukuku birçok alt alanı bünyesinde barındırır. Bunlar öğretide genel olarak şöyle sınıflandırılır:

• regülasyon,
• imar hukuku,
• ihale hukuku,
• idari yaptırımlar,
• statü (memur) hukuku,
• idari yargılama usulü,
• idari sözleşmeler hukuku.

İdari uyuşmazlıklarda başvuru yolları

Uyuşmazlığın bir tarafının idare olduğu durumlarda başvurulabilecek başlıca yollar şunlardır:

• idari kurumlara yapılan başvurular,
• iptal davaları,
• tam yargı davaları,
• yürütmenin durdurulması talepleri,
• idarenin hizmet kusurundan kaynaklanan davalar,
• maden sahalarına ilişkin davalar,
• güvenlik soruşturmasına ilişkin davalar.

İdari dava türleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 2. maddesinde düzenlenmiştir.